13 | 12 | 2017

Dollard

door: Leendert Oudman en Jouke Prop

dollardOppervlakte: 1160 hectare kwelder en 7700 hectare bij laag water droogvallend wad, waarvan ongeveer 70% in Nederland.
Eigenaar/beheer: particulier, Groninger Landschap en Natuurmonumenten.
Ligging: in Oost-Groningen, op de grens met Oost-Friesland (Duitsland).


Ontstaansgeschiedenis en toekomst

De Dollard is ontstaan in de middeleeuwen, toen de venige bodem van Reiderland een gemakkelijke prooi bleek voor een reeks stormvloeden. In de zestiende eeuw bereikte de Dollard de grootste omvang, toen de zee zelfs het land rond Winschoten en Midwolda overspoelde. Pas vanaf de zeventiende eeuw slaagde men erin om land terug te winnen en eeuwenlang bedijken heeft het getijdengebied tot de huidige omvang teruggebracht. De laatste bedijking was in 1980 waarbij polder Breebaart, aan de westkant van het gebied, ontstond.
Het Eems-Dollard estuarium is de laatste zeearm in het Nederlandse waddengebied waar het getij nog vrij spel heeft. Er is een grote variatie in het zoutgehalte van het water. Zoet water, dat in het gebied komt via de Westerwoldse Aa in het zuidoosten en via de Eems in het noordoosten, mengt zich met zeewater dat via de Eemsmonding de Dollard binnenstroomt. Dit resulteert in een brakwatergetijdengebied dat, zowel op de wadplaten als op de hoger gelegen kwelders, plaats biedt aan een bijzondere gemeenschap van planten en dieren.
Het gebied ligt beschut tegen wind uit westelijke richtingen, waardoor grote delen van de platen zijn bedekt met fijnkorrelig slik. Het is het type sediment waarin veel bodemdieren voorkomen, die op hun beurt grote aantallen vogels aantrekken.
De begroeiing van de kwelders bestaat uit een korte grasmat of uit een meer gevarieerd mozaïek van open en gesloten kweldervegetaties, afhankelijk van de veedichtheid in de zomer en het greppelonderhoud. Vooral langs de buitenrand van de kwelders groeien hoogopgaande planten als riet, zeebies en zeeaster.


Vogels

Broedvogels

De kwelders met korte begroeiing bieden broedgelegenheid aan steltlopers zoals Tureluur en Kluut. De laatste broedt vooral in kolonies. Daarnaast broeden er verschillende eendensoorten, waaronder Slobeend en Bergeend. Op de Punt van Reide en in polder Breebaart zijn kolonies van Visdief en Noordse Stern. Rietvelden en ruigtegebieden bieden broedgelegenheid aan zangvogels als Blauwborst, Baardman en Sprinkhaanzanger en aan andere moerasvogels, zoals Porseleinhoen en Bruine Kiekendief. In de aangrenzende polders broeden Grauwe Kiekendief, Kwartel en Kwartelkoning.

wintertaling  
Wintertaling
 

Doortrekkers en wintergasten

Het gebied is een belangrijk doortrekgebied voor steltlopers en eenden, die bij laagwater op het wad voedsel zoeken en zich bij hoogwater verzamelen op de kwelders. Piektijden in het voorjaar zijn april en mei, en in het najaar augustus tot november. Zeer grote aantallen komen voor van Bonte Strandloper, Kluut, Rosse Grutto en Wintertaling. Daarnaast zijn Zilverplevieren, Zwarte Ruiters, Wulpen, Wilde Eenden en Bergeenden talrijk. Verder is er een bonte verscheidenheid aan steltlopers, waaronder Bontbekplevier, Krombekstrandloper, Groenpootruiter en Bosruiter, en van eenden als Pijlstaart en Krakeend.

De kwelders worden begraasd door Smienten en ganzen. Vooral Brandgans is talrijk vanaf oktober tot ver in mei met aantallen die kunnen oplopen tot tienduizenden vogels. De Grauwe Gans is vooral een pleisteraar in de maanden oktober en november. In de winter kunnen groepjes Fraters, Strandleeuweriken en Sneeuwgorzen worden waargenomen. Veel soorten roofvogels komen in de Dollard voor. Ze pleisteren of broeden er, of ze worden tijdens doortrek gezien: Slechtvalk, Smelleken, Havik, Sperwer, Buizerd, Ruigpootbuizerd en Grauwe en Blauwe Kiekendief.

Bijzondere soorten

Enkele van de bijzondere soorten die nu en dan worden gezien, zijn Zeearend, Terekruiter, Breedbekstrandloper en Dunbekmeeuw.


Toegankelijkheid

Een goede observatiemogelijkheid biedt de vogelkijkhut bij de Breebaartpolder, te bereiken via Termunten. Hier is ook een bezoekerscentrum met informatie over de Dollard. De zeedijk biedt ook een goede gelegenheid vogels in de Breebaartpolder te bekijken.
Daarnaast kan men op verschillende punten vanaf de zeedijk de kwelders prachtig overzien. De zuidwesthoek op de grens tussen de Johannes Kerkhovenpolder en de Carel Coenraadpolder is een goede plek om wadvogels bij opkomend tij te bekijken. Vanaf de dijk bij het kampbosje halverwege de Carel Coenraadpolder zijn vaak veel ganzen en eenden te zien.
Bij Nieuwe Statenzijl, aan de Duitse grens, staat een vogelkijkhut De Kiekkaaste, met een prachtig overzicht over het gebied, waar vooral bij opkomend water de vogels op het wad kunnen worden waargenomen. Plaatselijk zijn de kwelders toegankelijk voor wandelaars, maar een groot deel van het jaar leidt betreding van de kwelders tot grote verstoring van pleisterende en overtijende vogels.

____________________

Tekst ontleend aan: Roos, J.A. de, T. Jager, A.C. van Klinken 2009 Vogelgebieden in Groningen; uitgave van Avifauna Groningen.
Kaartje: Cartografische Dienst provincie Groningen
Foto: Ana Buren

Links: