16 | 12 | 2017

Huiszwaluwen 1990 - 2007

door: Jan Glas

huiszwaluwen

Seizoen 1990 - 2005

Inleiding

In 1990 was een themanummer van "het Vogeljaar"de stimulans om een overzicht te maken van alle grote huiszwaluwkolonies in onze provincie. Na 1990 zijn er nauwelijks positieve berichten over huiszwaluwen verschenen. Een rampzalig telefoontje van een zeer bevlogen vogelaar over het verwijderen van een grote kolonie deed me besluiten nogmaals een onderzoekje te doen.
 

Werkwijze

Als uitgangspunt heb ik de grote kolonies genoemd in "Vogels van Groningen" ( E.J.Boekema, P.Glas en J.B.Hulscher 1983) genomen. Vanaf 1986 t/m 1990 heb ik deze genoemde kolonies gevolgd. Het verslag staat o.a. in de Grauwe Gors nr 4 januari 1991. In 2005 bezocht ik (15 jaar na dato) opnieuw de kolonies of heb hierover cijfermateriaal verkregen van hieronder genoemde personen*.
Tijdens het rondbellen kwam ik nog niet eerder genoemde kolonies op het spoor, zoals bij Avebe Foxhol en Ter Apelkanaal, een kolonie bij de fam. Slim in Weende en een nieuwe vestiging in Noordbroek bij de fam Doeser. Sommige kolonies verdwenen zonder een duidelijk oorzaak of vanwege de sloop van het gemeentehuis te Beerta 1992.

Bijzonderheden per kolonie/route
 

  1. Voor 1990 was er bij Electra en de naastgelegen sluiswachterwoning op beide locaties een grote kolonie gevestigd b.v. 1986: Electra 29 nesten en bij de woning 42. In 1990 werden de nesten bij de woning verwijderd. Vanaf 1997 werden enkele nesten getolereerd. Het gaat dan achtereenvolgens om 4-2-7-0-0-1-1-0-1. In de tabel zijn beide locaties samengevoegd.
  2. Aan het sluiswachtershuis te Nw Statenzijl zaten in 1990 nog 47 nesten, in 2005 niet één. Bij navraag bleek het huis in 1999 te zijn geschilderd, wel met een lichte kleur verf. De zwaluwen zijn daarna weggebleven. Het sluizencomplex is in 2004 voorzien van een nieuwe coating. Geen enkel nest meer aanwezig.
  3. Het aantal nesten aan deze sluiswachterswoning was in 1990 teruggelopen tot 10. In de jaren '80 rond de 30 en in 1974 een topper van 51 paar. Tijdens mijn bezoek in 2005 was er geen nest.
  4. Van de kolonie te Lauwersoog zijn ongetwijfeld meer tellingen. Deze kolonie varieert nogal in bezetting. In 1990 waren er slechts 4 nesten, terwijl er in 1986, 51 werden aangetroffen. In 2004 zaten aan de pagode 16, bij Wagenborg 37, SBB kantoor 7, verspreid 12 en bij Nordshrimps 3 nesten. Totaal 59 nesten. In 2005 zaten aan de pagode 25 nesten, waarvan 13 paartjes in een kunstnest. (van de andere locaties geen gegevens)
  5. Deze boerderij had in de jaren '80 tussen 30 en 50 broedpaartjes. In 1990 slechts 4, de jaren daarna vlogen er enkele paartjes rond en in 2005 telde ik 27 nesten.
  6. Het gemeentehuis te Beerta verschafte in 1990 aan 42 paar logies. Het pand was gesloopt in 1992. De kolonie heeft zich niet in de omgeving gevestigd.
  7. Van deze drie adressen is de veehouderij van Fledderman overgebleven met in 2005 - 44 nesten. In de jaren '80 rond de 30. En in 1972 waren er totaal 60 broedparen aanwezig. Op de andere locaties zijn geen koeien meer aanwezig.huiszwaluw
  8. Op deze telroute van Jan Venema door de Hoofdstraat van Lettelbert werden in 1990 - 56 bewoonde nesten aangetroffen, daarna ging het bergafwaarts tot 6 a 7 paar.
    Na 2003 lijkt er sprake van een herstel.
  9. Met deze telroute ben ik in 2004 opnieuw begonnen, het aantal nesten is vrij stabiel, tussen 30 a 40 broedpaartjes. In 1972 werden er >10 nesten weggeslagen, in 1990 waren dat 5 en in 2005 1 a 2 nesten. Ieder stukgeslagen nest is er een teveel, soms helpt ook een folder en/of gesprekje niets.
  10. Onder de goot langs het voorhuis/boerderij van de fam.Slim te Weende telde ik 36 bewoonde nesten. Volgens de bewoners zaten er rond 1990 > 60 nesten. Op deze boerderij is geen vee aanwezig. De nesten zitten tegen voorkant van de schuur dan langs het voorhuis en vervolgens tegen de voorgevel van het voorhuis.
    Als er geschilderd moet worden dan gebeurt dat op een van deze 3 plaatsen, een jaar later het volgende en het derde jaar het laatste stuk. De kolonie blijft door deze manier van werken intact.
  11. (11/12) Zowel bij Avebe Ter Apelkanaal als bij de vestiging in Foxhol zitten mooie kolonie's.
  12. In 2005 resp. 49 en 40 nesten. Volgens insiders zitten deze kolonie's er minimaal 25 jaar. Telgegevens hiervan ontbreken. Bij de locatie Foxhol is het gebouw waartegen de kolonie was gevestigd in 2004 afgebroken en zijn de zwaluwen even verder op gaan nestelen tegen de onderkant van een betonnen dakrand aan de zuid-kant van de kantine. In TerApelkanaal zit de kolonie tegen de oude Dextrosefabriek.
  13. Dit is een vrij nieuwe kolonie van enkele jaren tegen een nieuwe veestalling in Noordbroek.
  14. In een krantenartikel van 6 juni 2003 compleet met een prachtige foto van deze kolonie wordt gesproken over erg veel meer zwaluwen de laatste paar jaar.
    De fam. Sonnemans willen de zwaluwen voor geen goud missen, ze poepen alles onder, op het terras zitten kan niet, de was buiten hangen ook niet en de ramen zien er niet uit.
    Het prachtig huis in de CC-polder wordt verkocht en de nieuwe bewoners denken er geheel anders over. Ze hebben het huis gekocht om buiten te kunnen zitten. Het zijn ook nogal wat poepjes van 40 nesten = 200 zwaluwen. De zwaluwen worden verwijderd. Wat een ramp. Tijdens een gesprek is naar een compromis gezocht. De zwaluwen blijven welkom aan 2 kanten van het huis d.w.z. aan de west en noordkant. Boven de voordeur, het terras en de ramen wordt het ongeschikt gemaakt. Op 12 augustus 2005 waren er weer 20 volledige nesten en twee half afgebouwde. Uit bijna alle nesten staken kopjes van jonge vogels.
  15. Aan de voorkant van de boerderij van de fam.Schilhorn van Veen zaten op 12 augustus 22 bewoonde nesten. In het verleden zaten hier maar enkele paartjes. De boerderij staat naast het huis van locatie 14. Een gedeelte van de kolonie zal dan ook hier naar toe zijn verhuisd .
  16. (niet in de tabel) In Lauwersoog - Robbenoord zaten verspreid 17 bezette nesten, bovendien werd hier melding gemaakt van veel (15) vernielde en/of gepredeerde nesten door meeuwen en eksters.
  17. (niet in de tabel) Op de Schutterslaan 16 en 20 te Thesinge zaten resp. 4 en 16 bewoonde kunstnesten.

Samenvatting

Sovon-nieuws 2005 nr 2 maakt melding van een zeker herstel in de jaren 2003 en 2004. Een toename van 15% in het noorden tot 30% in het zuiden. De landelijke index-waarde komt in 2004 uit op 95, 1990 is op 100 gesteld. Twee jaar eerder 2002 was de index nog 78.
Uit dit klein onderzoekje blijkt dat als we de bekende kolonies van 1990 en van 2005 optellen (inclusief 14 en 15, vermoedelijk vogels van de sluiswachterwoningen, excl. 10, 11, 12 en 13) uitkomen op 264 resp. 262 nesten.
De echte teruggang heeft al plaatsgevonden voor 1990. De avifauna van Nederland-deel 2 Bijlsma R.G. e.a. meldt een teruggang van ca 450.000 paar rond 1970 tot 122.000 - 138.000 in 1989 - 93. Binnensteden zijn verlaten, veel alleenstaande nestjes op het platteland ook en de grote kolonies waren vroeger aanmerkelijk groter Een aantal kolonies in Groningen schommelde vroeger tussen de 60 en 100 broedparen. Hopelijk kunnen we het lager niveau na 2000 vasthouden, maar dan moeten wel alle zeilen worden bijgezet. Kunstnesten voor huiszwaluwen zijn een goed alternatief, zie 4 en 17. Men zou het eens moeten proberen bij sluizen en gemalen, van oorsprong een aantrekkelijke plaats.

* Met dank voor de aangeleverde gegevens of tips: Andries Berghuis (1), Rita Viersma (4, 16), Jan Venema (8), Nico de Vries (10), Willem Cramer (11), Klaas Koning (12), Rinus Dillerop (13, 17) en algemeen Jan Hoving en Ben Koks. De rest is gebaseerd op eigen waarneming.

Seizoen 2006 en 2007

In 2005 zijn alle grote kolonies genoemd in "Vogels van Groningen" Boekema et.al. bezocht en in onderstaande tabel verwerkt. In de jaren 2006 en 2007 zijn opnieuw een aantal huiszwaluwlocaties geteld. Het is geenszins een volledige telling. De cijfers van Avebe zijn aangevuld en enkele zijn gecorrigeerd.

Naar aanleiding van het overzicht in 2005 zijn opnieuw een aantal grotere kolonies doorgegeven. In 2007 werd een vrij grote kolonie met >30 nesten gevonden in Waterhuizen aan een fabrieksloods. Bij Barlagen in 't Waar zaten in 2006-41 en in 2007-15 nesten. Vermoedelijk is het aantal van 2006 te hoog, hier zaten oude nesten tussen en in 2007 was alles nieuw. In Hellum bij fam. Borghuis telde ik 19 broedpaartjes. Deze kolonie is vrij nieuw en breidt zich nog uit.

Met dank aan: Jan Venema, Willem Cramer, Frans Geene, Rinus Dillerop en Fam. Fledderman, Doezer, Koelen/Geijtenbeek, Schilhorn v Veen, Barlagen en Borghuis.


Totaal Resultaten 1990 - 2007

locatie:

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

1990

37

47

10

4

4

42

29

56

35

 

 

 

 

 

 

1991

20

 

 

 

 

 

 

39

37

 

 

 

 

 

 

1992

9

 

 

 

 

 

 

31

40

 

 

 

 

 

 

1993

20

 

 

 

 

 

 

26

53

 

 

62

 

 

 

1994

28

 

 

 

 

 

 

8

49

 

 

47

 

 

 

1995

33

 

 

 

 

 

 

12

38

 

 

48

 

 

 

1996

28

 

 

 

 

 

 

12

42

 

 

47

 

 

 

1997

54

 

 

 

 

 

 

15

31

 

 

40

 

 

 

1998

50

 

 

 

 

 

 

6

30

 

 

71

 

 

 

1999

42

 

 

 

 

 

 

7

 

 

 

48

 

 

 

2000

53

 

 

 

 

 

 

10

 

 

 

93

 

 

 

2001

64

 

 

 

 

 

 

7

 

 

 

62

 

 

 

2002

56

 

 

 

 

 

 

7

 

 

 

77

 

 

 

2003

34

 

 

 

 

 

 

15

 

 

 

66

 

 

 

2004

42

 

 

59

 

 

 

19

29

 

 

55

 

 

 

2005

40

0

0

25

27

0

44

19

31

36

60

80

35

20

22

2006

 

 

 

 

 

 

34

28

 

25

 

106

57

23

26

2007

 

 

 

 

 

 

55

28

32

 

54

92

61

29

18

Opmerkingen bij de tabel ten opzichte van 1990: 1 en 1a zijn samengevoegd; 6 is gesloopt in 1992, 10 t/m 15 zijn nieuwe kolonies of niet eerder genoemd.

kolonies / telroutes

1

Electra-Oldehove

9

Hoofdweg-Schildwolde-Wagenborgen

2

Sluiswachterswoning-Nw Statenzijl

10

fam. Slim-Weende

3

Sluiswachterswoning-CC.Polder

11

Avebe-TerApelkanaal

4

Sluiskantoor-Lauwersoog

12

Avebe-Foxhol

5

Boerderij-Termunten

13

fam. Doeser-Noordbroek

6

Gemeentehuis-Beerta

14

fam. Geitenbeek-CC Polder

7

Smit-Koop-Fledderman-Tjuchem

15

fam. Schilhorn v Veen-CC Polder

8

Hoofdstraat-Lettelbert